كليفورد ادموند باسورث ( مترجم : فريدون بدره اى )

182

سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى )

برادرزاده‌اش حسن بن مروان پايه‌هاى قدرت سلسله را بر دو شهر تسخير شدهء ميافارقين و آمد گذاشت و آن را استوار كرد ، اما اين در زمان برادر جوان‌ترش احمد بن مروان ، ملقب به نصر الدوله بود كه دولت مروانيان به مدارج عالى از قدرت و نفوذ رسيد . وى بيش از پنجاه سال فرمانروايى كرد . موقعيت سوق الجيشى دياربكر كه حاكم بر راه‌هاى ارتباطى عراق و مشرف به شام و آسياى صغير بود ، ايجاب مىكرد كه ابن مروان خط مشى سياسى ماهرانه‌اى اتخاذ كند تا بتواند بين همسايگان قدرتمندى كه همه مىخواستند در اين منطقه نفوذ به هم رسانند ، زنده بماند . وى در آغاز به فرمان خليفه عباسى گردن نهاد ، اما خلفاى فاطمى در شمال نيز همسايهء او بودند و نفوذ فرهنگى آنان در دياربكر شديد بود و شايد بتوان گفت كه وى براى مدتى خليفهء فاطمى المستنصر باللّه را به رسميت شناخته و به اطاعت او درآمده باشد ( بنگريد به شمارهء 27 ) . پيش از اين ، وى ناچار شده بود كه براى مدتى به بنى عقيل حكمران موصل خراج بپردازد ( بنگريد به شمارهء 38 ) و در 421 / 1030 نصيبين را به آن‌ها تسليم كند . چون بر جمع كثيرى از اهالى دياربكر كه مسيحى بودند حكومت داشت ، با دولت بيزانس روابطش بسيار دوستانه بود ، از اين رو ، قسطنطين دهم ، امپراتور بيزانس توانست به وساطت و مساعى ابن مروان ، ليپاريت شاهزادهء گرجى را كه به اسارت طغرل سلجوقى افتاده بود ، آزاد كند . وى حملهء قبايل بيابانگرد غز را به دياربكر در 433 / 1401 - 1402 دفع كرد و طغرل سلجوقى خود تا 448 / 1056 بدان‌جا پا نگذاشت و در آن سال ابن مروان اطاعت او را گردن نهاد . از نظر داخلى شهرهاى آمد ، ميافارقين و حصن‌كيفا در اين دوره پيشرفت مادى زيادى داشتند و حيات فرهنگى در آن‌جا نيرومند بود . ابن الازرق مورخ محلى ميافارقين مىگويد كه ابن مروان ماليات‌ها را كم كرد و كارهاى خير بسيار انجام داد . وقتى ابن مروان در 453 / 1061 درگذشت قلمرو او ميان پسرانش نصر و سعيد تقسيم شد ، ولى ديگر قدرت مروانيان رو به زوال نهاده بود . با آن‌كه مروانيان آزارى به سلجوقيان نرسانده بودند ، اما حرص و آز وزير خليفه ، فخر الدوله بن جهير ( كه قبلا در خدمت ابن مروان بود ) عليه آن‌ها انگيخته شده بود . وى و پسرش عميد الدوله از ملكشاه اجازه گرفتند كه با لشكر سلجوقيان بر قلمرو مروانيان بتازند و در 478 / 1085 پس از نبردى شديد بر آن نواحى غلبه يافتند و آن‌ها را ضميمهء مملكت سلجوقيان كردند . آخرين امير مروانى ، منصور ، ده سالى ديگر ، يعنى تا سال 489 / 1096 در جزيرهء ابن عمر زنده بود ولى در تمام قرون بعد دياربكر بيشتر تحت استيلاى سلسله‌هاى تركمان بود و ازاين‌رو ، به تدريج مردم آن ترك‌مآب شدند .